Φωτιές

Κανείς δεν ξέρει τις φωτιές,
κανείς δεν ξέρει.
Τις άσβηστες φωτιές που καίνε μέσα μας.
Τις άσβηστες αγάπης μνήμες.
Τις άγουρες εκρήξεις των ματιών, τα φλογισμένα χείλη και
τα υψωμένα νικητήρια χέρια.

Κανείς δεν ξέρει τις πηγές,
κανείς.
Αστείρευτες πηγές της δύναμής μας,
ολόδροσα νερά νέας ζωής.
Ολόδροσα νερά, της μιας ζωής
που μας χαρίστηκε να ζήσουμε.
Δίχως αντάλλαγμα, όπως εμείς ορίσουμε, εμείς.

Κανείς δεν ξέρει τις κραυγές
κανείς δεν ξέρει τις κραυγές μας πως θα ακούσει.
Κραυγές και γέλια
κι ουρανός καθάριος
που μέσα στις πιο λευκές στιγμές
με τα δικά μας χρώματα θα βάψουμε,
τα άπληστα μάτια μας να ξεδιψάσουν στο όνειρο
που εμείς θα ζωγραφίσουμε.


Γυρνάω.
Γυρνάω και μαζί μου οι φίλοι μου.
Τρέμετε εχθροί μου. ΤΡΕΜΕΤΕ.
Κάθε στιγμή μου είναι ακριβή και θα την στίψω
και θα γευτώ τη γεύση της
γιατί η μάνα μου με διατάζει με τη ζωή που μου 'δωσε.
Γιατί ο πατέρας μου μού άνοιξε το δρόμο
με το αίμα του και τα δάκρυα που δε χυθήκανε ποτές σε κοινή θέα.
Γιατί τα αδέλφια μου, όλοι εσείς που βλέπουμε τον ίδιο ήλιο,
ή ονειρευόμαστε πατώντας στα ίδια χώματα
ή κλαίμε για τους ίδιους πόνους,
ή τραγουδάμε τις ίδιες προσευχές,
μου δίνουν λόγο,
μου δίνουν αιτία κι αφορμή,
μου δίνουν αύριο.

Γυρνάω.
Και θα χτυπήσω ό,τι κακό γεννάω
με καλό.
Και θα καλύψω με το σώμα και το πνεύμα μου,
βρώμικες ασπίδες πάνω σ' άσπιλο κορμί,
ό,τι ιερό στα μάτια μου:
το φως,
την ευτυχία,
την αγάπη.
Και θα φυσήξω όποια σύννεφα κι αν βγουν,
πάνω από πέλαγα και λόφους και κοιλάδες,
για να 'ναι του αύριο οι μανάδες
ολόλαμπρες μες σε γλαυκή ελπίδα.

Και θα συντρίψω
κάθε σάπιο χθες,
όχι με λήθη αλλά με σύνεση,
όχι με μίσος αλλά με αναγνώριση,
όχι σαν πλήθος αλλά σαν ένας.
Το δικό μου σάπιο χθες.
Το δικό μου σάπιο σήμερα.
Το δικό μου σάπιο αύριο.

Γυρνάω, και είναι τα χέρια μου γεμάτα υποσχέσεις
και τα πόδια μου γεμάτα δρόμους
και τα μάτια μου γεμάτα από στιγμές που δεν έχουν φανεί.
Γυρνάω και δε γέρασα ούτε μέρα.
Κάθε στιγμή είναι νερό στης ζωής μου την πηγή
και, σαν τρελός, πιότερο θέλω κάθε μέρα
από την κρήνη αυτή να πίνω.

Δεν τους τα δίνω, δεν τους τα δίνω τα όπλα μου.
Γιατί δεν είμαι μόνος.
Γιατί δε ζω στο αύριο, δε ζω στο χτες.
Γιατί δε ζω στο αύριο που μου ζωγραφίζουνε,
γιατί δε ζω στο χτες που μου κληρονομήθηκε.

Χτίστης, ζωγράφος και αθλητής,
τραγουδιστής και αλήτης,
όλα θα είμαι κάθε στιγμή
για να χτίζω με τους φίλους μου,
να ζωγραφίζω με τα παιδιά μου,
να αγωνίζομαι με τους αγαπημένους μου,
να τραγουδάω με τους πονεμένους
και να αλητεύω με αυτούς που λένε πατρίδα όλη τη γή.

Γυρνάω.
Και δε θα με νικήσουνε,
γιατί δεν είμαι ένας.
Είμαι ένα σώμα από μύρια σώματα,
ένα πνεύμα από μύρια πνεύματα
και μια ψυχή ανίκητη πάνω και πέρα από βουνά και ραγισμένες πόλεις.
Και είμαι ένα όνειρο, στο σταυροδρόμι των ονείρων.
Και δε νικιέμαι.

Ανθίζοντας

Κάθε χρόνο οι αισθήσεις μας γίνονται προνομιούχοι μάρτυρες της αέναης αλλαγής: εποχές. Στα πλαίσια της φυσικής τάσης για ποικιλία, που τόσο στενόμυαλα και μικρόψυχα τείνουμε να ξεχνάμε, η εναλλαγή αυτή των μορφών και λειτουργιών της φύσης, από την αναγέννηση στο μαρασμό, παραλληλίζεται όμορφα με τις ζωές μας.

Και τώρα είναι άνοιξη. Άνοιξη είναι η ευκαιρία της άνθισης, της προετοιμασίας για τη γέννηση καρπών. Ψάχνοντας αυτήν ακριβώς την άνοιξη, πριν από ένα χρόνο χρειάστηκε να φύγω από το δικό μου προσωπικό χειμώνα στα πάτρια εδάφη.

Σε έναν ξένο κόσμο γνώρισα ένα κομμάτι μου που άνθισε και ευδοκίμησε, απλώς γιατί του το επέτρεψαν οι συνθήκες. Είχα την τύχη να μιλήσω με ανθρώπους που κάνουν με αγάπη και ευσυνειδησία τη δουλειά τους. Και πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους είναι συμπατριώτες μου. Είχα την τύχη να επιβλέπομαι από ανθρώπους χωρίς υπεροψία, που αναγνωρίζουν και ανταμοίβουν την προσπάθεια. Είδα την ιεραρχία να εξυπηρετεί το σκοπό της οργάνωσης και όχι της επιβολής. Είδα ανθρώπους επικεφαλής με όραμα και σύστημα, με ίδια συμμετοχή στην προσπάθεια για ένα στόχο.

Και σε τέτοιες συνθήκες αξίζει κάθε άνθρωπος να ανθίσει.

Με όλα αυτά τα καλά, συνειδητοποίησα ότι ένα άλλο κομμάτι μου έσβηνε αργά. Ήταν ένα κομμάτι που ήταν διαρκώς εν ζωή όταν ήμουν κοντά στους ανθρώπους που αγαπούσα. Είναι η διάθεση της συναναστροφής, η ζεστασιά της οικειότητας, η δυνατότητα της ξεγνοιασιάς δίπλα σε ανθρώπους που σε νοιάζονται και σε ενδυναμώνουν με την παρουσία τους. Και η ανάμνηση αυτών ακριβώς των πραγμάτων ήταν το δεκανίκι μου τις ώρες της μοναξιάς σε έναν τόπο που οι άνθρωποι, με όλα τα καλά και τα κακά τους, δεν είναι οι δικοί μου άνθρωποι. Και έτσι, στο μικρόκοσμο που έφτιαξα και έζησα εδώ, όσο οι ικανότητες άνθιζαν, τόσο η καρδιά μου έκλαιγε για τη ζεστασιά των αγαπημένων.

Και σε τέτοιες συνθήκες δεν ανθίζει άνθρωπος σωστά.

Κάθε διάθεση για να δώσεις καρπούς, να ζήσεις και να προσφέρεις, να πολεμήσεις και να προστατέψεις, να ονειρευτείς και να πραγματοποιήσεις έχει δύο βασικές προϋποθέσεις:
- να έχεις λόγο να πράξεις.
- να έχεις τρόπο να πράξεις.

Νιώθω ότι είναι η ώρα να χτίσουμε με τα χέρια μας, εμείς οι ίδιοι, τώρα, χωρίς δικαιολογίες και υπεκφυγές, χωρίς υποχώρηση στα ψέματα που μας ταλανίζουν, χωρίς μεσσίες και μεσάζοντες, χωρίς να περιμένουμε άλλη ανταπόδοση και χωρίς να χάσουμε χρόνο, έναν κόσμο που θα ανθίζει κάθε άνθρωπος σωστά.

Οι λόγοι είναι πολλοί. Είναι η ώρα να ζήσουμε ευτυχισμένοι. Είναι η ώρα να δείξουμε στα παιδιά μας την ελπίδα και να τους επιτρέψουμε να τη ζήσουν. Είναι η ώρα να σεβαστούμε τον εαυτό μας. Είναι η ώρα να ανταμοίψουμε τους προηγούμενους για τους αγώνες τους και να απολαύσουμε με σεβασμό αυτά που κέρδισαν για εμάς. Είναι η ώρα να νιώσουμε ότι η ζωή μας έχει αξία.

Οι τρόποι είναι πολλοί. Μπορούμε να είμαστε ειλικρινείς. Να δεχόμαστε τα λάθη μας και να ζητάμε βοήθεια για να τα διορθώσουμε. Να βοηθάμε χωρίς να περιμένουμε ανταπόδοση. Να μην προσπαθούμε να επιβάλουμε  τις δικές μας επιλογές ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Να μην βάζουμε τη φήμη πάνω από τη συζήτηση και την επιχειρηματολογία. Να λέμε πρώτα το καλό για το διπλανό μας. Να υποδεικνύουμε ότι θεωρούμε λάθος σε αυτόν που το κάνει, με συναίσθηση του ότι, συχνά, είμαστε κι εμείς υπαίτιοι για τα λάθη αυτά. Να ζούμε με την αξιοπρέπεια αυτού που ζητά να κάνει το μερτικό του για να πάει μπροστά ο Άνθρωπος, ως ένα, αναπόσπαστο και αδιαίρετο σύνολο.

Έχοντας το λόγο και τον τρόπο, μόνο ένα λείπει για να ανθίσει κανείς:
Η πράξη.

Ισορροπίες: Κεφάλαιο δεύτερο - Αναμνήσεις και Παρόν

Στα 31 χρόνια της ζωής μου είχα τη χαρά να ζήσω έναν σωρό πράγματα που με φέρανε στο σήμερα. Βλέποντας βίντεο και ακούγοντας κάποια παλιά τραγούδια που βρήκα στο διαδίκτυο, άνοιξα το δικό μου προσωπικό κουτί της Πανδώρας. Από μέσα βγήκαν ένας κόσμος πράγματα και αναμνήσεις.

Η Ασημένια Σφήκα για τους φίλους που είναι κραυγές στη σιωπή, το Σαν Φως που βροντοφωνάζαμε αγκαλιασμένοι στα πάρτι μας, το Για το Καλό μου που μας έκανε να ανατριχιάζουμε. Οι βραδιές στην γκαρσονιέρα, με το βινύλιο να παίζει το One More Cup of Coffee και το Am Fenster με τα δύο μέρη του, το 15λεπτο Catch the Rainbow από το On Stage, το Starless και το A Million Miles Away, το Philby και το Heart of Steel, το Careful with that axe, Eugene και το All the Fools Sailed Away, το She Said και το Light in the Black, το Fatal Blues και το Spanish Galleon, το Salisbury και το War Pigs, το Remember Tomorrow και το Musical Box.  Και τόσα άλλα...

Το κασετοφωνάκι με τα ακουστικά που μοιραζόμασταν στο φροντιστήριο και τα γέλια με τα μαργαριτάρια του μαθηματικού. Το μπάσκετ με τα κοντομάνικα την ώρα που έριχνε χιόνι, οι βόλτες και οι συζητήσεις στα πάρκα, στον Καρέα, στα στενά του Βύρωνα. Οι ποδαρόδρομοι σε όλη την Αθήνα, το ντουζ από τα ποτιστικά στο Σκοπευτήριο μετά τη μπάλα και οι ξέγνοιαστες μέρες του καλοκαιριού με άπειρες ιστορίες, παιχνίδια ρόλων σε αυτοσχέδιους κόσμους, και πολλά, αληθινά γέλια.

Ένας σωρός στιγμές που πάσχιζε ο άνθρωπος μέσα μου να κόψει το δικό του μερτικό από τον ουρανό. Ένα σακί αναμνήσεις, που είναι τόσο έντονες και πρόσφατες στο μυαλό μου όσο και η τελευταία φορά που έφυγα από την Αθήνα.

Και σήμερα;

Σήμερα, αφήνω κάποιον να μου κλέβει το παρόν μου. Αφήνομαι να πετάω το παρόν μου στο καλάθι των αχρήστων. Είναι το μυαλό μου τόσο γεμάτο με το θόρυβο του κόσμου, που δεν μπορεί να μείνει στο τώρα. Πριν κοιμηθώ δε συλλογίζομαι τι έκανα μέσα στην ημέρα, γιατί είναι πολύ ασαφές. Τα πράγματα που κάνω και μου εντυπώνονται μειώνονται, μαζί με τη συγκέντρωσή μου. Κι έτσι, όταν μιλώ με φίλους, πολλές φορές βρισκόμαστε να αναπολούμε όσα ζούσαμε μαζί πριν χρόνια, χωρίς όμως να επιδιώκουμε να ξαναζήσουμε. Γιατί είναι πιο εύκολο απλώς να θυμάσαι.

Δε συνεχίζω έτσι. Οι αναμνήσεις είναι τα στολίδια της ζωής που υπήρξε, και που την έχουμε πλέον στοιβαγμένη στη βιτρίνα του παρελθόντος. Τα όνειρα είναι οι οδηγοί και οι φανοστάτες του σήμερα. Και οι ελπίδες είναι το φαγητό στο δισάκι, για να μην πεινάσουμε στο δρόμο μας. Αν μας πάρουν τα όνειρα, δεν ξέρουμε πού να πάμε. Αν μας πάρουν τις ελπίδες, δεν μπορούμε να αντέξουμε να πάμε ως το όνειρο.

Θα κάνω όνειρα, με τροφή τη φαντασία και την ομορφιά όλων των τεχνών και τη δύναμη και τη δημιουργικότητα όλων των παραμυθάδων. Θα αναπτερώνω τις ελπίδες μου κάθε μέρα, αντλώντας δύναμη από την ομορφιά όλων των πραγμάτων που ονομάζουμε μικρά: τις αισθήσεις, την επικοινωνία, την κίνηση, το συναίσθημα.

Και κάθε στιγμή, θα βάζω κι ένα νέο τραγούδι στο πικάπ μου και δε θα πιστέψω ποτέ ότι έμαθα όλα τα ωραία τραγούδια. Και θα ψάχνω στο σήμερα για τα καλύτερα που δίνει. Και δε θα πω "τότε ήταν καλά τα τραγούδια". Δε θα πω ξανά "γιατί να ζω σήμερα και όχι παλιότερα που ήταν καλύτερα". Γιατί εδώ είμαι τώρα. Εδώ έχω τον κόσμο στα χέρια μου, με τη γνώση του παρελθόντος, για να κρατήσω τα καλύτερα και να αποφύγω τα χειρότερα.

Και θα φτιάχνω νέους κόσμους επί χάρτου, ή και στον αέρα, για να παίζουμε με τους φίλους ή με τα παιδιά μας, χωρίς ποτέ να πω ότι η φαντασία είναι όπλο των μικρών. Γιατί θα με διαψεύσουν οι γιαγιάδες όλων των γενεών. Γιατί τα όνειρα υφαίνονται με το υφάδι της φαντασίας.

Και θα παίζω μπάσκετ και ποδόσφαιρο για να νιώσω πώς είναι να μοιράζεσαι νίκες και ήττες στο παιχνίδι, πριν χρειαστεί να το κάνω για πολύ σοβαρότερα πράγματα. Και θα θυμάμαι πώς είναι να χαίρεσαι επειδή κινείσαι, πριν σταματήσω να μπορώ είτε να χαίρομαι, είτε να κινούμαι.Και θα γίνει και πάλι όλος ο κόσμος ένας παιχνιδότοπος, και τα μάτια μου θα ξαναδούν πέρα από όσα μου επιτρέπουν η συνήθεια και η αδράνειά μου να δω.

Και θα πηγαίνω βόλτες, και θα συζητώ στα πάρκα και θα γυρνάω την Αθήνα που με γέννησε, για να μη μαθαίνω από την τηλεόραση για το πώς είναι ο κόσμος. Γιατί τον κόσμο τον κάνουμε, δεν τον παρακολουθούμε.

Και θα βροντοφωνάζω σφιχταγκαλιασμένος με τους φίλους μου τους στίχους:

Χορεύεις με τις μνήμες σου,
πετάς με τα όνειρά σου , αρχαίου
δράματος χορός περνάς στην αγορά.
Πετάς τα ρούχα σου γυμνός, αγγίζεις
την χαρά σου, φωτίζεις μόνο μια στιγμή
και ζεις για μια φορά.
(Υπόγεια Ρεύματα, "Σαν Φως")

Γιατί αν δεν το κάνω, δε θα είμαι πια εγώ, δε θα είμαι πια εδώ.

Ένα σχόλιο αυτοαναφοράς

Με αφορμή μία πολύ ουσιαστική συζήτηση εντός και εκτός του ιστολογίου, ήθελα να αποσαφηνίσω τα εξής, τόσο σχετικά με την προηγούμενη ανάρτηση (για τα "αυτονόητα"):

• Τα ηλεκτρονικά γραπτά μου σε αυτό το ιστολόγιο δεν έχουν ως βασικό υπόβαθρο την ειδησεογραφία. Προσπαθώ να διαμηνύσω πράγματα που θεωρώ ανεξάρτητα χρόνου, ή διαχρονικά.
• Αυτά που περιγράφω είναι σαφέστατα προσωπικές απόψεις, τις οποίες προσπαθώ να στηρίξω με αναφορές, όπου έχει νόημα. Η πρακτική των αναφορών είναι υπόλειμμα από τη δουλειά μου.
• Όταν μιλώ για "αρίστους" φυσικά δεν αναφέρομαι σε αρείους ή αντίστοιχες σκοταδιστικές έννοιες: μιλάω για τους καλύτερους, αν κρίνουμε με κριτήρια τον αλτρουισμό, την αγάπη για το συνάνθρωπο, την συμπόνοια και άλλα τέτοια ιδανικά (μου).
• Όταν μιλώ για εξορία δεν αναφέρομαι σε πολιτικό μηχανισμό ή άσκηση εξουσίας: μιλώ για τη δυνατότητα του καθενός μας να εξορίσει από τη ζωή του ό,τι δεν τον εκφράζει. Το ίδιο και σε επίπεδο ομάδας ανθρώπων.
• Δε θεωρώ ότι ανήκω σε καμία από τις αξιέπαινες ομάδες ανθρώπων στις οποίες αναφέρομαι. Μπορώ όμως με χαρά να αναγνωρίσω ότι υπάρχουν εξαιρετικοί άνθρωποι παντού γύρω μας.
• Αν ο λόγος μου φαντάζει υπερβολικός δε γίνεται για επίδειξη, αλλά είναι μία (πλέον αρκετά καλά εντυπωμένη λόγω δουλειάς) προσπάθεια να είμαι ακριβής σε αυτά που λέω. Καταλαβαίνω ότι για όλα μπορεί να υπάρξουν εναλλακτικές ερμηνείες. Επαφίεμαι στο σύνολο των κειμένων μου, ώστε κάποιος να μπορεί να συμπεράνει το νόημα αμφισβητούμενων σημείων.
• Δεν προσπαθώ να επιβάλλω την άποψη μου και χαίρομαι να τη συζητώ. Από την άλλη, την έχω διαμορφώσει μέσα από το σύνολο της ζωής μου, μέσα από σκέψεις και συζητήσεις. Για αυτό και είμαι χαρούμενος που μου δίνεται η ευκαιρία να εκφράσω και να στηρίξω, καλοπροαίρετα, αυτήν την άποψη.

Ευχαριστώ για τα σχόλια, τόσο τα σύμφωνα όσο και τα αντίθετα, που οδηγούν στο να γίνω ένα βήμα πιο ανοιχτόμυαλος κάθε φορά.

Καλή συνέχεια.

Υποδεικνύοντας τα αυτονόητα

Δε θα μπω στις γνωστές λεπτομέρειες περί οικονομικής κρίσης, γιατί επαφίεμαι σε όλους τους υπόλοιπους που έκαναν δουλειά τους να εκπέμπουν σήμα κινδύνου, με κάθε τρόπο και σε κάθε κατεύθυνση. Θα κάνω όμως έναν πολύ σύντομο απολογισμό, γιατί χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια για να μπορέσω να στηρίξω μία θέση μου:

Η ανηθικότητα δεν ανταμοίβεται.

Και για να προλάβω όλους αυτούς που, φαινομενικά δικαίως, θα πουν ότι την ανηθικότητα των λίγων την πληρώνουν οι πολλοί έχω κάποια σχόλια. 

Πόσες φορές βρεθήκαμε να πολεμάμε για τα δίκαιά μας; Όχι με την τυφλή "συνδικαλιστική" πρακτική του "διεκδικώ 2πλάσια για να τα βρούμε στη μέση", ούτε με την υποκριτική, φαύλη και αστήρικτη αυθαιρεσία της άρνησης, χωρίς αντιπρόταση. Αν κάτι δε μου αρέσει, οφείλω να αντιπροτείνω, αλλιώς είμαι απλώς ένας παράγοντας παρεμπόδισης σε οποιαδήποτε πορεία. Είμαι ένας εκ του ασφαλούς ελεγκτής ξένων πρακτικών. Ή, από την άλλη, εκφράζω τα στενά συντεχνιακά μου συμφέροντα με τρόπο που να φέρονται ενδεδυμένα με το ένδυμα της μαχητικότητας και της αντι-κυβερνητικής πρακτικής.

Από την άλλη, πόσες φορές ασκήσαμε λάθος την εξουσία μας της ψήφου, με την κοντόφθαλμη άποψη "δεν υποστηρίζω όποιον δεν έχει ελπίδα να βγει"; Πότε πραγματικά συλλογικά καταφερθήκαμε προς τους εξουσιάζοντες που, με τη δική μας συμμετοχή, βοήθεια και στήριξη, βιάζουν κατά συρροή την έννοια, τη χρησιμότητα και την ανθρωπιστική ουσία του κράτους;

Και για να φτάσω στο σημαίνον προκείμενο:

Πόσες φορές γίναμε μάρτυρες, άπραγοι και σιωπηροί συνήγοροι, σε ανήθικες περιστάσεις, ή και - ακόμη χειρότερα - δεν επικροτήσαμε το ανήθικο ως "ξύπνιο" ή "ευρηματικό"; 

Αγνοήσαμε χιλιάδες χρόνια, πολλούς θανάτους, πάμπολλα γραπτά και αναρίθμητες εμπειρίες που υποδεικνύουν ότι η εφαρμογή ηθικής στην πράξη, είναι προς όφελος όλων. Η αυτοθυσία, ο αλτρουισμός, η αλληλοπροσφορά και αλληλοϋποστήριξη, η θέση του κοινού καλού πάνω από το προσωπικό, δεν είναι ιδεαλισμός: είναι ρεαλισμός. Το να ρωτάς τον πρωθυπουργό γιατί πληρώνεται τόσα περισσότερα από έναν εργάτη, δεν είναι λαϊκισμός: είναι λογική. Το να αναγνωρίζεις τον κιτρινισμό του τύπου και να επιθυμείς να αναιρεθεί, δεν είναι ιδεατή πραγματικότητα, αλλά συγκεκριμένος στόχος. Το δικαίωμα σε δωρέαν υγεία, παιδεία και προσωπικές δυνατότητες εξέλιξης δεν διαπραγματεύεται εν όψει οποιουδήποτε αριθμητικού στόχου σε οικονομικές δοξασίες και θεωρίες. Δεν είναι προϊόν ανταλλαγής το αν θα ζήσει μία οικογένεια ή όχι σε αντάλλαγμα με την οικονομική ευμάρεια: ας δουλέψουμε όλοι παραπάνω για να ζήσει, κι ας μην είναι η δική μας οικογένεια.

Δε θα περιγράψω (με βάση τις γνώσεις και τη γνώμη μου) τις λεπτές αποχρώσεις του τι είναι ηθική και τι όχι, που δεν κάνουν τη διαφορά, αλλά απλώς μας εμποδίζουν να φτάσουμε στο στόχο μας. Προτείνω να μην το κάνετε κι εσείς. Δε θα μιλήσω για το μέχρι πού μπορεί να φτάσουν οι προσπάθειές μας, γιατί δεν είναι πλέον θέμα συζήτησης το αν πρέπει να προσπαθήσουμε: απλά δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Και όσοι δεν αντέχουν, ας αφήσουν τουλάχιστον αυτούς που προτίθενται να δράσουν, να το κάνουν χωρίς αποσπάσεις.

Αν είμαστε ηττημένοι, ας μείνουμε σιωπηλοί μέχρι κάποιος να καταφέρει να μας κινήσει από το τέλμα μας. Αν είμαστε εξουθενωμένοι ας ζητήσουμε βοήθεια, με αυτογνωσία, όχι απαιτώντας αλλά παρακαλώντας.

Αν είμαστε ανήθικοι, τότε εύχομαι από τα βάθη της ψυχής μου να μας αλλάξει η προσπάθεια των αρίστων για το καλύτερο. Και αν δεν καταφέρουμε ή δε θέλουμε να αλλάξουμε, τότε μακάρι να μας εξορίσουν για να μην κάνουμε άλλο κακό.

Αν είμαστε αυτοί που πιστεύουν στο ότι τα πράγματα αλλάζουν, απλώς και μόνο γιατί ένας άνθρωπος βάδισε ένα βήμα παραπέρα, τότε ήρθε η ώρα να γίνει το βήμα. Και το βήμα είναι και η ανταμοιβή. Και αν δεν μπορούμε να κάνουμε το βήμα, να ετοιμάσουμε με ευλάβεια και προσοχή το παιδί μας, ώστε αν θέλει να το κάνει.

Σε ένα κόσμο πολύπλοκων συστημάτων, η λεπτή ισορροπία που εξασφαλίζει την ομαλή συνύπαρξη δεν είναι τόσο πολύπλοκη. Η καλή πρόθεση, η ανεκτικότητα στο διαφορετικό, οι ευγενείς πρακτικές με στόχο το κοινό όφελος είναι ο δρόμος. Η δράση είναι το βήμα. Η μηδενική ανοχή σε φαινόμενα ανηθικότητας είναι η ασπίδα σε έναν δύσκολο πόλεμο.

Είναι ντροπή να εκφράζει κάποιος την προσωπική του ήττα ως ρεαλισμό: "όλοι τα παίρνουν", "όλοι κοιτάνε τον εαυτό τους". Ψέμματα. Οι νέοι μας έρχονται να διαψεύσουν χρόνια προπαγάνδας από εμάς τους ίδιους: ανθίζει ο (πραγματικός) εθελοντισμός, γεννιούνται καλλιτέχνες έξω από τα σάπια κανάλια της προώθησης, δημιουργούνται ομάδες δράσης, άνθρωποι χτίζουν οικογένειες και επιβιώνουν παρά τα σαθρά θεμέλια της κοινωνίας. Παντού λάμπουν άνθρωποι, απλώνοντας το φως τους γύρω.

Ας ανοίξουμε τα μάτια, ας ανοίξουμε τις καρδιές μας, ας περιφρουρήσουμε τα σύνορα της ηθικής μας που τόσα χρόνια αφήσαμε να την λεηλατήσουν. Τώρα είναι η ώρα, όπως και πάντα ήτανε.

Στόχοι

Ξέρεις πώς είναι να έχεις τα ακροδάκτυλά σου χωμένα μες στην καρδιά του κόσμου;
Πώς είναι να αγναντεύεις τη ζωή με τη ματιά του νεογέννητου και τη δύναμη του νέου;
Θυμάσαι πώς είναι να γεμίζεις τις στιγμές σου με την άδηλη φλόγα της προσμονής και της ελπίδας;

Νιώθω κάποιες στιγμές να γεννιούνται μέσα μου οι δυνάμεις του κόσμου
κι ύστερα να γιγαντώνονται μέχρι να γίνω πολύ μικρός για να τις χωρώ πια.

Μα δε θα με κάνει κανείς να τις ξεχάσω.
Να ξεχάσω ότι γεννήθηκαν μέσα μου,
ότι μέσα μου περάσανε τις πρώτες τους στιγμές,
ότι κάψανε ό,τι είχα και δεν είχα δικό μου
μόνο και μόνο για να μπορέσουν να φτάσουν έξω από εμένα
και να λάμψουν
στα πρόσωπα των άλλων.

Και θα στηρίξω γερά τα πόδια μου στο χθες
θα κρατηθώ γερά απ' το σήμερα
και θα στυλώσω τη ματιά μου στο αύριο.

Και δε θα λοξοκοιτάξω, γιατί οι αγαπημένοι μου θα με φωνάζουν από πέρα
να μην προδώσω την αγάπη τους
που μου έδωσε την όραση,
να μην προδώσω τη μυρωδιά τους
που μου έδωσε ανάσα,
να μην προδώσω τα τραγούδια τους
που μου δώσαν ακοή
και να μην ξεχάσω τα όνειρά τους
που μου δώσανε ελπίδα.

Και κάθε στιγμή μου θα είναι άλμα
από ουρανό σε ουρανό.
Και θα γερνάνε οι ήλιοι αλλά εγώ θα μένω νέος
μέχρι να γίνουν τα έργα μου θύμιση
και τα λόγια μου έμπνευση
και μέχρι να ξεπορτίσω ως πόνος
και να μείνω γλυκιά ανάμνηση.

Κι αν κανείς δε με θυμάται
θα είμαι σκαλισμένος στα βράχια των ζωών
όλων των ανθρώπων που με αγγίξανε.
Και θα είμαι η αδιάψευστη απόδειξη της αγάπης
όταν κάθε τι δικό μου θα περιφέρεται ως κτήμα αλλονών.

Κι αν δεν προλάβω,
θα είναι κάθε μονοπάτι που ξεκίνησα
χωράφι ακαλλιέργητο για τους επόμενους.
Και κάθε τοίχος που μισογκρέμισα
ο λίθος της γέννησης ενός σπιτιού.
Και τα χνάρια μου στις άγριες εκτάσεις
η συντροφιά για κάθε ταξιδιώτη
που θα ξέρει πως κι άλλος κάποτε βάδισε το δρόμο του.

Κι όλα εκείνα τα μικρά σκουπίδια που μου τύχανε στο δρόμο
θα γίνουν για άλλους λίπασμα στο χωράφι της καρδιάς τους.
Και όλα τα λάθη μου μαρτυρίες για τα καλύτερα που δεν ήρθαν
επειδή δεν μπόρεσα να τα φτάσω.
Και θα είναι κάθε εφιάλτης μου ευλογία των άλλων
γιατί θα ξέρουν τι με φόβισε και τι θα τους πολεμήσει.


Και κάθε στιγμή μου θα είναι άλμα
από σύγνεφο σε σύγνεφο.
Και θα γερνάνε οι ίσκοι και θα σκύβουνε
γιατί θα νυχτώνει.
Αλλά τα αστέρια θα είναι εκεί να μαρτυράνε
ότι ζήσαμε.
Εκατομμύρια άνθρωποι, φωτιές που δε σβηστήκανε ποτές,
που με ατόφια αθωότητα γινήκανε διάττοντες
και σταυροβελονιές στο υφαντό του κόσμου.
Και στηριχτήκανε πάνω τους όλα τα σχέδια των επομένων,
πλουμιστά και ολόλαμπρα, ή άλλοτε μουντά και σιχαμένα.

Και κάθε στιγμή μου θα είναι άλμα
από πέτρα σε πέτρα,
γιατί εδώ γεννήθηκα και εδώ θα ζήσω
κι εδώ με συντροφεύουν όσοι αγάπησα
κι εδώ γενήκανε ανάμνηση όσοι έχασα.

Και αυτό το χώμα που πατώ,
να το θυμάστε,
είναι η άφατη πατρίδα μου, σε κάθε χώρα,
είναι η ευλογία και η κατάρα μου,
και θα το κουβαλάω και θα το σέβομαι.
Και δε θα ανεχτώ κανέναν να μου το λερώσει
με ψευτιές και υποσχέσεις
και κανέναν να μου το μετρήσει
με μέτρα σάπια και σατανικά.
Και κάθε μέρα θα αγωνίζομαι να το κάνω πιο εύφορο
γιατί έτσι θέλω πια να ζω.
Κι έτσι θα ζήσω.

Ισορροπίες: Κεφάλαιο πρώτο - Ιδιωτικότητα και Ανωνυμία

Στο νέο μας κόσμο, όπως τον βιώνουμε με όλες τις εντυπωσιακές του προόδους, συστροφές και διαστροφές, ένας νέος πρωταγωνιστής, ιδιαίτερος, κάνει τελευταία την διφορούμενη εμφάνισή του: η ανωνυμία. Η διτή διάσταση της ανωνυμίας έχει να κάνει, όπως σε πληθώρα άλλων πραγμάτων, με τη χρήση της.

Το να παραμείνεις ανώνυμος, με την έννοια της προστασίας των προσωπικών σου δεδομένων, της ιδιωτικότητας, είναι πλέον πρόκληση. Αυτό ισχύει για τους ακόλουθους βασικούς λόγους:

• Άγνοια. Νομίζουμε ότι μόνο εμείς και οι φίλοι μας χρησιμοποιούν τις πληροφορίες που υπάρχουν για μας διάσπαρτες στο Διαδίκτυο. Επίσης, θεωρούμε απίθανο να είναι δυνατόν να συνδυαστούν αυτές οι πληροφορίες, ώστε να δημιουργήσουν ένα πλήρες παζλ που αντικατοπτρίζει εμάς.
• Ανευθυνότητα: Δε διαβάζουμε ή, εν γνώσει μας, διαβάζουμε βιαστικά όλους τους όρους χρήσης (Terms of use) και τις πολιτικές απορρήτου (βλ. privacy policy) που μας προβάλλονται από ιστοτόπους και μας ζητάται η συγκατάθεση.
• Συνήθεια: Πράγματα όπως μηνύματα αλυσίδας (βλ. chain e-mails) έχουν μπει στις καθημερινές πρακτικές μας, χωρίς αντίληψη του τι κάνουμε. Κακές αρχές και πρακτικές χρήσης του Διαδικτύου, αλλάζουν πολύ δύσκολα.

Θα πάρω λοιπόν τον δύσκολο ρόλο να ανοίξω τα χαρτιά της επιστήμης υπολογιστών: είναι εφικτό εώς πανεύκολο να αναζητήσεις πληροφορίες για ένα άτομο στο Διαδίκτυο (δείτε εδώ, εδώ και εδώ για παραδείγματα ολοκληρωμένων εργαλείων και πρακτικών για αναζήτηση προσωπικών στοιχείων).

•  Πληροφορίες όπως το e-mail σε αναρτήσεις (comments) σε ιστοσελίδες μπορούν να παρέχουν πληροφορίες που αφορούν πράγματα όπως: πολιτικές πεποιθήσεις, προτιμήσεις, και άλλα. Με άλλα λόγια, το e-mail μου αποτελεί μία ωραιότατη προσωπική υπογραφή, που μπορεί κάποιος να συσχετίσει με κείμενα, ιστοτόπους, σχόλια και άλλα συναφή.
• Τα στοιχεία που δίνω σε εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. Facebook, Linked-In, κτλ.)  είναι ορατά σε τρίτους και, συγκεκριμένα, στις εφαρμογές που χρησιμοποιώ. Υπάρχει και η αντίστοιχη προειδοποίηση, κάθε φορά που πάω π.χ. να παίξω ένα νέο παιγνίδι. Δηλαδή, ένα εύκολο πράγμα που έχει να κάνει κάποιος για να μαζέψει πληθώρα πληροφοριών σχετικών με ανθρώπους είναι να φτιάξει ένα παιγνίδι για το Facebook. Όλοι όσοι το χρησιμοποιήσουν, συμφωνούν στο να μοιράζεται ο δημιουργός τα (κάποια) δεδομένα τους.
• Υπάρχουν άνθρωποι και υπηρεσίες που είναι δουλειά τους να αναλύουν και να μελετούν δημοσιεύσεις σε εργαλεία όπως το Twitter (βλ. εδώ για παράδειγμα). Επίσης, υπάρχουν ολόκληροι τομείς της επιστήμης που ασχολούνται με αυτήν την ανάλυση, για να εξάγουν πληροφορίες για τάσεις και συναισθήματα σχετικά με θέματα/εταιρείες/γεγονότα (βλ. εδώ, εδώ και εδώ για ορισμούς, παραδείγματα και σχετικά εργαλεία "ανάλυσης συναισθήματος").

Συμπέρασμα:
Μην βάζετε στο Διαδίκτυο ότι θεωρείτε ότι δεν πρέπει να μοιράζεται όλος ο κόσμος. Αν το κάνετε, μην ψάχνετε για αποδιοπομπαίους τράγους όταν θα έχετε προβλήματα ιδιωτικότητας.

Στο άλλο άκρο της πλάστιγγας, υπάρχει η κακή χρήση της ανωνυμίας. Συνήθως, η χρήση αυτή σχετίζεται με την κακόβουλη έκφραση γνώμης υπό την αιγίδα της ανωνυμίας. Εδώ ο χρήστης του Διαδικτύου οχυρώνεται, πίσω από ιστοτόπους που επιτρέπουν τη δημοσίευση ανωνύμων σχολίων ή ειδήσεων. Στα πλαίσια της φημολογίας, μία ψευδής είδηση αποκτά αξία μόνο και μόνο επειδή "υπάρχει και στο Ίντερνετ". Όταν αυτή η είδηση είναι εστιασμένη ως επίθεση, τότε η ανωνυμία γίνεται ο στηρικτικός λίθος της αδιαφάνειας.

Η ανωνυμία, που οδηγεί στην ανικανότητα εντοπισμού της πηγής, θα πρέπει να μας προβληματίζει. Η προσωπική γνώμη είναι η ουσία της έκφρασης. Και η προσωπική γνώμη δεν πρέπει να είναι ανώνυμη, δηλαδή απρόσωπη. (Φυσικά καταλαβαίνω αντικειμενικές δυσκολίες σε απολυταρχικά καθεστώτα, αλλά και εκεί ο προσωπικός λόγος έχει μεγαλύτερη δύναμη, πιθανώς ανάλογη και με το ρίσκο που προκαλεί.) Για αυτό έχει νόημα να εκφράζουμε τη γνώμη μας, γνωρίζοντας ότι οι άλλοι τη συσχετίζουν με εμάς. Έχοντας τη συνείδηση και την ευθύνη αυτής της έκφρασης. Αν θεωρούμε ότι δεν είμαστε έτοιμοι για αυτήν την ευθύνη, απλώς ας μην εκφραστούμε δημόσια.

Η ελευθερία και η διατήρησή της, στη σκέψη, στο λόγο και στην πράξη, δεν μπορεί και δεν πρέπει να στηρίζονται σε υπεκφυγές,  μισόλογα και παρασκηνιακούς ομιλητές. Το προσωπικό στίγμα του καθενός μας είναι αυτό που διαμορφώνει κομμάτι κομμάτι το μωσαϊκό του κόσμου. Το να έχεις βήμα σημαίνει ευθύνη. Για αυτό πρέπει η ανωνυμία να αντιμετωπίζεται με προσοχή και επιφύλαξη στην έκφραση γνώμης, κυρίως αν αυτή η γνώμη είναι προσωπική επίθεση ή λίβελλος. Και για τον ίδιο λόγο, κάθε βήμα ανωνύμων ρητόρων πρέπει να κρίνεται ως προς τη λειτουργία και τον αντίκτυπό του από όλους εμάς, που δε θέλουμε να είμαστε έρμαια της φήμης.